BİLGİSAYARDA İLETİŞİM
GİRİŞ
İki değişik bilgisayarda çalışan iki programın birbirine mesaj göndermesine kısaca "bilgisayarlar arası iletişim" diyelim. İletişim bir dizi program katmanından oluşur. Kullanılan teknik, protokol, mesaj gidiş ve gelişi hep iletişim katmanlarındaki programlarda çözümlenir.
Genelde, iletişimde kullanılan bilgisayar programları, gönderdikleri mesajın karşı taraftan alınıp alınmadığını bilemezler. Bir program gönderdiği bir mesajın alındığını, karşı taraftaki programdan gelen mesajı yorumlayarak anlıyabilir. Bu özellik bilgisayar programları arasında iletişim kurallarının doğmasına neden olmuştur. İletişim kurallarına genel olarak "protokol" adı verilir. Değişik iletişim protokollarının nasıl çalıştığı çeşitli yayınlarda ayrıntıları ile açıklanmıştır. Biz burada bilinen bazı protokollarda mesaj alış verişinin içeriğini kısaca anlatırken, örnek programlarla iletişimin nasıl kurulacağını göstereceğiz. Buradaki örnek programlar çeşitli ortamlarda çalışan programlardan derlenerek buraya alınmıştır. Amaç iletişim programlarındaki mantığın nasıl kurulduğunu göstermektir.
İletişim protokolları SNA, X.25, TCP/IP gibi adlarla anılır. Her protokolun kendine özgü yazılım katmanları ve mesaj trafiği vardır.
İki bilgisayar arasındaki mesaj trafiğinin toplumdaki iletişim şebekelerini kullanması, mesajın içeriğinin, gizli bilgilerin, en önemlisi kullanıcı şifrelerinin başkaları tarafından izlenmemesini gerektirir. Burada güvenlik kurallarını, bu konuda yayınlanmış bazı algoritmaları anlatmaya çalışacağız.
İlerideki günlerde, çeşitli iletişim şebekelerinden örnekler verip, bugün için kurulması en uygun iletişim şebekelerinin yapısının değişik protokoller kullanarak nasıl olması gerektiğini gösterceğiz.
PROTOKOL TANIMLARI
Protokol tanımlarından önce, bir iletişim programında bulunan arayüzler ve program katmanları aşağıda tanımlanmıştır. Buradaki tanımlar programlarda kullanılan mantığı belirtmek için anlatılmıştır.
| Uygulama Programı | Burada kullanıcının çalıştırdığı komut, bu komutun parametreleri ve komut işlevi yer alır. Örnek vermek gerekirse uzaktan kopyalama (rcp) böyle bir uygulamadır. Burada yerel bilgisayardaki bir dizinin adı ile karşı bilgisayardaki bir dizi tanımlanabilen parametrelerdir. Örneğin uygulama programı yerel bilgisayardaki bir diziyi okur, karşı bilgisayarda yeni adı ile yaratılmasını sağlayan bir mantık ile yazılır. Uygulama programı arayüzü : Uygulama programı arayüzü bir dizi işlevden oluşur. Bu işlevler; bağlantı kurma, mesaj gönderme ve bağlantıyı kapatma olarak adlandırılabilir. |
| Protokol Arayüzü | Uygulama programı arayüzlerini oluşturan işlevler tarafından kullanılan komutlardır. Burada protokol gereği, mesajın gideceği bilgisayarla bağlantı kurma, gelen cevabı değerlendirme, işlemin türüne göre karşı bilgisayarda yapılması gereken komutları gönderme, karşı bilgisayardan gelen cevapları bekleme, mesaj göndermede oluşan hataları anlayıp mesajları yineleme hep bu bölümde yer alan programlar tarafından gerçekleştirilir. |
| İletişim Arayüzü | İletişim yazılımlarının en alt düzeyinde yer alan bu bölüm, kullanılan iletişim donanımı ile iletilecek paketlerin bu donanıma uygun hazırlanması, gönderilmesi ve gelen cevapların donanım ortamından okunup paketler haline getirilmesi işlemleridir. Cevapların anlamsız olması veya gönderilen paketin karşı tarafta algılanamaması gibi durumlarda paketin yinelenmesi, karşı tarafa beklenen sürede mesajın gitmemesi veya yanıt alınamaması hep burada yer alan modüller tarafından çözümlenir. |
Çeşitli ortamlarda bir iletişim protokolu üzerinden bir başka iletişim protokolu kullanılabilir. Bu gibi durumlarda bir uygulama programı bir üstteki protokol için İletişim Arayüzü görevi yapar. X.25 üzerinden SNA, SNA üzerinden TCP/IP kullanımı bu tür örneklerdir.
ÇEŞİTLİ İLETİŞİM PROTOKOLLERİ
SNA (System Network Architecture)
| SNA ortamında iletişim kuran bilgisayarlar SNA kurallarına göre üç konumdan birinde bulunabilir. Bunlar "Bekleme", "Alma", "Gönderme" konumlarıdır. İki bilgisayar arasında iletişim kurulduğunda, her iki bilgisayar da "Bekleme" konumundadır. İlk mesajı gönderen "Gönderme" konumuna geçer. Karşı taraf "Alma" konumunda mesajı alır. Mesaj doğru gitmiş ise bilgisayarlar konum değiştirir, biri "Gönderme", diğeri "Alma" konumuna geçer. Cevap geldiğinde uygulama ile ilgili mesaj alış verişi tamamlanmış ise her iki bilgisayar da "Bekleme" konumuna geçer. Bir bilgisayar "Alma" konumunda mesaj gönderemez. Aynı şekilde "Gönderme" konumunda iken mesaj alamaz. Bu işlem ancak bir bilgisayarın konum değiştirme komutu göndermesi ile mümkün olabilir. Bu komuta BID denir. BID gönderen taraf "Alma" konumundan "Gönderme" konumuna geçmek istediğini bildirir ve olumlu yanıt alınca mesaj gönderir. Karşı taraf BID komutuna olumlu yanıt verince "Gönderme" konumundan "Alma" konumuna geçer ve BID komutunu izleyen mesajı bekler. "Gönderme" konumunda olan taraf mesajı hazırlarken mesajın ilk, ara veya son mesaj olduğunu bildirir. Bu işleme "Parantez (Bracket)" protokolu denir. İlk mesajı gönderen taraf, parantez açarak bilgisayarların gönderme ve alma konumlarından birinde olacağını belirtir. Parantezi kapatan taraf bilgisayarları "bekleme" konumuna alır. Bekleme konumunda iken herhangi bir bilgisayar ilk mesajı gönderebilir. | |
|
SNA ortamında Merkez Bilgisayardan ve ikincil bilgisayara kadar yer alan
Uygulama Programı
CICS Ortamı
VTAM
NCP
İletişim hattı
SDLC Arayüzü
Protokol Arayüzü
Uygulama Arayüzü
biçimindedir.
|
X.25 (Packeted Switched Network)
| Bu konuya ilişkin açıklama ve örnek program ilerideki günlerde yazılarımıza eklenecektir. |
TCP/IP
| TCP/IP Internet ile beraber gelişen bir protokol. Önce üniversitelerde gelişti sonra internet ağının büyümesi ile tüm ortamlarda kullanılmaya başlandı. Şimdi hemen her bilgisayarda, her işletim sisteminde TCP/IP desteği var. TCP/IP protokolunun bu özelliği, bilgisayarın işletim sistemi bağımlılığı olmadan birbiri ile iletişim kurmasını sağlar. TCP/IP ilk kez Berkeley tarafından UNIX ortamında çalışır duruma getirildi. Socket kavramı ve birdolu UNIX komutu ilk kez BSD sürümü olarak anılan UNIX ortamında kullanıldı. Bu altyapı, TCP/IP protokoluna beklenenden daha fazla olanak getirdiğinden, diğer üniversiteler de TCP/IP çalışmalarına başladı ve geliştirdi. TCP/IP hiçbir kurumun malı olmadı. İletişim protokolları ile uğraşan herkes TCP/IP'ye birşeyler ekledi, geliştirdi ve Internet aracılığı ile bilgisayarlara dağıtıldı. İhtiyaçlar doğrultusunda TCP/IP geliştirilmeye devam ediliyor. Diğer protokollardaki eksikler göz önüne alınarak hazırlandığından bugün için en iyi iletişim ortamı kabul ediliyor. İleride daha iyi bir iletişim ortamı geliştirilirse, TCP/IP yerine geçer deniliyor. TCP/IP paket switching tekniğine dayanarak hazırlanmıştır. Herhangi bir donanıma bağımlı değildir. TCP/IP, datagram denilen paketlerin bilgisayarlar arasında nasıl taşınacağını belirler. Bir TCP/IP paketinde gideceği yerin ve gönderenin adresi vardır. Paket bir bilgisayardan karşıdakine giderken arada bulunan bilgisayarlardan geçer. Aradaki bilgisayarlar paketi aldığında nereye yönlendireceğini paket üzerindeki gideceği adresten anlar. TCP/IP ile kullanılan ilk uygulamalar; elektronik posta (e-mail), dizi gönderme (file transfer) ve uzaktan login (rlogin) olmuştur. |
TCP (Transmission Control Protocol)Bir sonraki yayında açıklanacaktır. |
|
UDP (User Defined Protocol)Bir sonraki yayında açıklanacaktır. |
GÜVENLİK (Security)
İletişim şebekelerinden gelen bir bilginin doğru bilgisayardan geldiğini anlamak, gelen bilgide eksik olup olmadığını belirlemek, karşı tarafa mesajın doğru alındı yanıtını verebilmek önemlidir. Yoksa gelen mesaj hiç işleme sokulmadan iptal edilmelidir. Bu bölümde, gelen mesajları güvenlik kontrolundan geçirmek için kullanılan teknikler anlatılacaktır.
Şimdi Internet ortamında servis sunan kurumlara bağlanan kişiler başka bilgisayarlara uzaktan login uygulamasını kullanarak erişmektedir. Güvenlik önlemleri, dış kullanıcıların sistemin her yerinde istediklerini yapmalarını engellemelidir. İlerideki günlerde dış kullanıcılar için alınması gereken önlemler hakkında yazılanlardan bir derleme bilgi vermek için sunulacaktır.
CRC/LRC KODLAMA |
|
MESAJ ONAYLAMA |
|
PAKETLEME/ŞİFRELEME |
Ana Sayfaya Teknik Bilgiler Sayfasina
